Kürdistan Üzerinde Emperyalist Bölüşüm Mücadelesi 1915-1925

Kürdistan Üzerinde Emperyalist Bölüşüm Mücadelesi 1915/1925 - İsmail Beşikçi

Başlarına geçirilen kirli çorap ile Kürdler, en ince ayrıntılarına kadar derin bir toplumsal sarsıntı ile adeta sersemleştirilmiş, kendini kaybeder duruma sokulmuşlardır. Bu ”parçalanma, paylaşma, inkar ve yok etme politikası” uzun sürece yayılan bir jenosit uygulamasına dönüştürülmüştür. Kürdistan tarihi, Kürd toplumu ve Kürd ulusunun statüsüzlüğü, parçalanan bir ülke olmasının getirdiği derin sorunlarla doğrudan bağlantılıdır. Dünyadaki anti-Kürd politikaları ve nizamın oluşmasında da bu parçalanmışlık temel sebeplerden biridir.

Bu araştırma; Kürdistan’ın bölünmesi, parçalanması ve paylaşılması konularıyla ilgilidir. Kürdlere ve Kürdistan’a uygulanan ”böl - yönet ve yok et” politikalarının oluşturulması, hayata geçirilmesi ve uygulamanın sonuçlarıyla ilgili hipotezler ileri sürmek, bu hipotezlerle ilgili açıklamalar yapmak araştırmanın amacıdır.

Kürdistan, elbette, kendi kendine, durup dururken parçalanmamıştır. Kürd ulusu kendi istek ve iradesiyle bölünmemiş, parçalanmamış ve bu parçalar için ayrı ayrı devletlerin boyunduruğunu talep etmemiştir. Kürd ulusu ve Kürdistan ile ilgili politikaların saptanmasında, zamanın en güçlü emperyalist devletleri birinci derecede rol oynamıştır. Bunun yanında, Kemalist hareketin Kürdistan üzerindeki emelleri ve bu emelleri gerçekleştirmek için emperyalist devletlerle yaptığı işbirliği de göz ardı edilmemelidir. İttihat ve Terakki’nin ve onun devamı olan Kuvva-i Milliye’nin, Kemalistlerin, Kürdistan’a ilişkin istek ve arzuları sürekli olarak gündemde kalmıştır.

I. Dünya Savaşı sırasında gelişen olaylar, Osmanlı Devleti’nin Kürdistan üzerindeki hegemonyasının azalması sonucunu doğurmuştur. Osmanlı Devleti’nin yenilgisi ve İttihat ve Terakki hükümetinin düşmesi bu hegemonyayı daha da zayıflatmıştır. Bu koşullarda 1917 Ekim Devrimi, ittihatçıların devamı olan Kemalist harekete önemli bir manevra alanı açmıştır.

Emperyalist devletler, I. Dünya Savaşı sürecinde Osmanlı İmparatorluğu’nu paylaşmaya yönelik çeşitli gizli antlaşmalar yapmıştır. Bu antlaşmalarda özellikle Kürdistan’ın parçalanması üzerinde yoğunlaşılmıştır. Bu politikaların oluşturulması ve uygulanması, 1915-1923 yılları arasında hayata geçirilmiştir. 1923-1925 döneminde ise emperyalist bölüşümün ortaya çıkardığı pürüzler giderilmiştir.

İsmail Beşikci, 50 yılı aşkın süredir, Kürdistan’ın parçalanması, paylaşılması ve yok sayılmasının sosyolojik sonuçlarını irdelemektedir. Bugün, bu çalışmaların önemi daha iyi anlaşılmaktadır.

Elinizdeki kitap, Qasr-ı Şirin (1639), Türkmençay (1825) ve Lozan (1923) gibi emperyalist antlaşmalarla parçalanan, bölüşülen bir ülke ve ulusun vardığı sonuçların tarihsel bilinç açısından önemine işaret etmektedir.