AVESTA: Metnên Pîroz ên Zerdeştiyan (çapa taybet)

AVESTA: Nivîsarên Pîroz ên Zerdeştiyan (çapa taybet) - Zoroaster

Avesta çi ye? Dîroka Windabûyî ya Metnên Pîroz ên Zerdeştî û Nirxandinên Wan li ser Roja Îro.

Avesta berhevoka metnên pîroz ên Zerdeştiyê ye ku heta niha maye. Li gorî hin gotinan, Avesta ya orîjînal ji 1200 fragard (beş) pêk dihat û li dora sala 1000 berî zayînê li ser lewheyên zêrîn hatibû nivîsandin. Guhertoyek din jî destnîşan dike ku nivîs bi tîpên zêrîn li ser 1200 çermên ga hatine nivîsandin. Lêbelê, berhevoka Avesta ya ku îro di destê me de ye tenê beşek piçûk ji vê berhevoka berfireh dihewîne.

Dagirkirin û wêrankirinên di seranserê dîrokê de bi giranî bûne sedema windabûna van metnên olî. Bi taybetî tê gotin ku Avesta di dema dagirkirina Îskenderê Mezin a ser Farisan de li dora sala 330 BZ de hatiye şewitandin. Ev windahiyên dîrokî bûne sedema windabûna beşek mezin ji metnên pîroz ên Zerdeştî .

Pêkhate û naveroka Avesta

Analîzên nivîsê nîşan didin ku nivîsên Avesta di serdemên cuda de hatine nivîsandin û ji beşên cuda pêk tên. Ev beş wiha ne:

• Nivîsarên rîtuelî ,

• Çîrokên dîrokî yên efsanewî ,

• Qanûnên olî ,

• Çîrokên epîk û mîtolojîk ,

• Şirovekirinên rênimayî ji bo kahînan .

Beşên herî kevin ên Avesta di dema jiyana Zerdeşt de derketine holê, û di nifşên paşîn de, ev nivîs ji hêla cîgir û keşîşên wî ve hatine nivîsandin, berfirehkirin û sererastkirin. Di vî warî de, Avesta mîrateyek çandî ya girîng e, hem ji hêla kevneşopiya devkî û hem jî ji hêla veguhestina nivîskî ve.

Eleqeya bi Avesta li Rojava û bi Felsefeyê re

Ji destpêka sedsala 19-an ve, Avesta ne tenê ji hêla îlahiyatnasan ve, lê di heman demê de ji hêla fîlozofan ve jî bi baldarî hate lêkolîn kirin.

• Avesta di berhemên ramanwerên wek P. Beyl û G. Ritter de gelek caran hatiye behskirin.

• Hegel Avesta wekî navendeke îdealîzma Alman dihesiband.

• Goethe û Nietzsche di berhemên xwe yên edebî de nerînên xwe yên li ser Zerdeştî û Avesta nîşan dane.

Werger û Weşanên Nûjen ên Avesta

Beşên ji Avesta cara yekem di navbera salên 1880 û 1894an de ji aliyê James Darmesteter ve bo îngilîzî hatin wergerandin û di rêzenivîsa "Pirtûkên Pîroz ên Rojhilat" a Zanîngeha Oxfordê de hatin weşandin. Ev werger îro jî di navendên akademîk de bi berfirehî tê bikar anîn.

Wergera Avesta ya bi zimanê Tirkî bi piranî li ser wergera îngilîzî ya Darmesteter hatiye çêkirin. Di wêjeya Tirkî de hejmareke kêm a wergerandin û analîzan heye, ku nîşan dide ku di vî warî de valahiyek akademîk heye.

Ji bo gihîştina hemû weşanên Weşanxaneya Avesta li vir bitikîne.