Bazeber

Bazeber - Ergîn Opengîn

Mela Se'îd Şemdînanî li salên 1870yan ji dayik bûye, li Hewlêrê medreseya xwendiye û di dema Şêx Mihemed Sidîq de li Tekiya Nehrî mamostetî kiriye. Sala 1914an, gava dewleta Osmanî cîhadê radigihîne, Mela Se'îd fetwayekê li dijî cîhadê dide û li ser wê yekê tê girtin, lê gava ji bo mehkemeyê wî digihêje destê mirovên xwe heta binî. Mela Se'îd xwe digihîne Ûrmiyê û li wir hem karên siyasî û civakî dike û hem jî ji binê mamosteyê kurdî yê sefîr û kurdologê navdar Basil Nikitin. Li ser daxwaza Nikitin, hejmareke zêde ya hekayetan li ser çend, civak û dîroka herêma Şemdînan û derdorên wê dinivîse. Mela Se'îd sala 1918an di temenê navsere de her bi destê mirovên xwe tê kuştin.

Piştî Şoreşa sala 1917an li Rûsyayê, Nikitin mişext dibe Parîsê û destnivîsên Mela Se'îd ligel xwe diqewime û çendek ji wan diqede. Paşê kurdologên wek Thomas Bois û David N. MacKenzie jî li ser wan dixebitin, lê piraniya destnivîsan di arşîvan de neçapkirî û nenas dimînin. Ergîn Öpengin ji arşîvên şexsî û dezgehên li Ewropayê ew destnivîs bi dest xistine û bi rengekî hûrbînane ew tevî danenasîn û nirxandineke berfireh di vê kitêbê de amadeyî diameter dirt.

Mela Se'îd Şemdînanî bi awayekî nû sersûrker tabloyeke rengîn a Kurdistana sedsal berê dikêşe ku tê de ji metelokên heywanan heta çîrokên şexsiyetên deverê, ji serhildanên kurdan li dijî dewleta Osmanî heta şerên di navbera Eşîretan de, ji nîqaşên dînî heta dîroka terîqetên herêmê behs û babetên cihêreng cih digirin.

Piştî Mela Mehmûdê Bayezidî, Mela Se'îd Şemdînanî bihîstemîn stûnê pexşana kurdî ye ku dê bi vê berhemê çêtir bê nasîn. Lê ev nivîsarên Mela Se'îd herwiha bazeber in, anku “kevirên di ser re bazdanê” ne, ji zemanê mîr û şêxan bo zemanê dewletên navendî, ji serdema berî şerî bo piştî şerî, jiana devkî ya Kurdî bo cîhana nivîskî, û ji edebiyata kurdî ya rist û helbestan boy ya pexşan û paragrafan.